Heb je soms het gevoel dat je vastzit in patronen? Dat je ondanks al je bewustzijn telkens opnieuw in dezelfde situaties belandt? Gedrag dat je liever anders zou aanpakken, maar waar je steeds in terugvalt? Het lijkt alsof er een of andere onverklaarbare kracht je telkens ‘terugtrekt’. 

Nu, zo onverklaarbaar is dat niet. Een deel van die kracht zit in wat ik ‘systemische wijsheid’ noem: een onderstroom die doorwerkt vanuit de systemen waarvan je deel uitmaakt: je familie, je organisatie, je team, zelfs je vriendengroep of sportclub. Door je bewuster te worden van die systemen, de dynamieken ervan en de impact op jou, zul je betere beslissingen kunnen nemen die problemen écht oplossen in plaats van enkel de symptomen ervan. En het gaat jou vooral helpen om jouw echte plek in te nemen in de wereld.

Om dieper te duiken in dit thema, sprak ik met Bibi Schreuder, de vrouw die al meer dan 25 jaar met hart en ziel systemisch werk in de wereld brengt. Als medeoprichter van het Bert Hellinger Instituut Nederland begeleidde ze ontelbare mensen in het herontdekken van hun plek, het erkennen van wat was, en het weer heel worden van binnenuit.

Wat haar pad naar systemisch werk betreft, was Bibi eerst sceptisch. Toen een vriendin familieopstellingen aanraadde voor haar relatie, voelde ze weerstand: "Ik bepaal zelf wel wat goed voor me is." Diezelfde vriendin stuurde een interview met Bert Hellinger op, voormalig priester en de grondlegger van het systemisch werk. “De titel van het artikel luidde: 

. Nou… In de volle tijd van vrouwenemancipatie had ik zoiets van: wat weet hij er nou van? Hier ga ik niet aan meedoen."

Toch bleef de inhoud hangen, en een maand later besloten ze samen met haar man toch een opstelling bij te wonen. "Ik zag Gabrielle Borkan opstellingen begeleiden en hoorde mezelf plots zeggen: dit werk wil ik doen, dit werk kán ik doen, dit werk gá ik doen."

Wat begon als een persoonlijke ervaring, groeide uit tot een levenslange roeping. “Het is niet dat ik dit werk wilde, het werk wilde mij."

Voor we duiken in wat systemisch werk precies is, is het belangrijk om te weten hoe wij omgaan met trauma’s. “Een hertje dat achterna wordt gezeten door een jaguar, valt zogezegd dood op de grond en verstijft: het bloed trekt puur naar de vitale organen en de buitenkant is koud. Waarom? Omdat die jaguar niet van dood vlees houdt: hij verliest zijn interesse en gaat weg. Waarna het hertje na een tijdje zal beginnen trillen, zich zal uitstrekken en vrolijk verder zal huppelen”, legt Bibi uit.

“Wij mensen zijn anders: als wij een traumatische ervaring beleven, stoppen we dat weg in ons onderbewustzijn en blijven we daar voor altijd mee rondlopen. En het kost heel veel energie om dat deksel stevig dicht te houden. Want iedereen beseft: als we hierover praten en het komt naar boven, dan gebeurt er iets ergs. Dat is een overlevingsmechanisme. Dus zelfs als je als kind voelt dat je ouders iets onder het deksel willen houden, is jouw enige overlevingsmanier om er ook niet over te praten. Dat geef jij op jouw beurt door aan jouw kinderen en zij aan die van hen. Terwijl iedereen voelt: er is hier iets en het mag er niet zijn. Dat geeft vreemd gedrag. En dat vreemd gedrag signaleert eigenlijk: ga maar weer eens leven in plaats van overleven. Systemisch werk heeft als doel die ‘deksels’ en wat eronder schuilgaat te (h)erkennen.”

Veel mensen kennen systemisch werk via familieopstellingen. Maar zoals Bibi benadrukt: "Opstellingen zijn slechts een methode. Het systemisch werk zelf is weten hoe de systemen werken. En het vraagt een manier van kijken, met een bepaalde innerlijke houding."

Die houding vraagt bijvoorbeeld het vermogen om zonder oordeel waar te nemen. Maar dat is niet vanzelfsprekend. "We zijn zo gewend meteen ergens iets van te vinden. Oordelen helpen ons te selecteren wat we binnenlaten en wat niet. Ze zijn vaak overlevingsstrategieën."

Maar… Wat we buitensluiten, blijft trekken. “Systemen willen compleet zijn”, vertelt Bibi. “Goed en fout hebben hun plaats. Zelfs het pijnlijke, het schaamtevolle, wil erkend worden.” Bibi gebruikt een krachtige metafoor: "Een systeem is als een geschiedenisboek. Als iets te pijnlijk is, scheuren we die bladzijde eruit. Maar het boek valt telkens opnieuw open op precies die plek. De geschiedenis die nu geschreven wil worden, lukt niet want je zit nog steeds op pagina 300 die je eruit gescheurd hebt. Zo worden mensen, vaak helemaal onbewust, in een vacuüm gezogen van een situatie die misschien van onze ouders, onze grootouders of misschien zelfs van een groter systeem is die daar geen plek kreeg omdat het te pijnlijk of te schaamtelijk was. Kortom komt de essentie hierop neer: we doen vaak onbewust dingen die we eigenlijk zelf helemaal niet willen, om alsnog de geschiedenis te repareren. En dat is een illusie, want je kán het verleden niet repareren."

Kinderen zijn vaak de eerste die opmerken waar iets in het systeem ontbreekt. Bibi schreef eerder een boek over hoe zij spiegels kunnen zijn voor wat er systemisch speelt. "Ze voelen feilloos aan waar iets ontbreekt, en gaan dat onbewust invullen. Hun gedrag is vaak een signaal: kijk hier. Geef dit een plek."

Het gedrag van een kind dat je niet begrijpt, kan wijzen naar iets wat op een dieper niveau om aandacht vraagt, iets dat misschien zelfs generaties teruggaat. Een kind dat zich telkens terugtrekt in sociale situaties. Of dat woede of verdriet toont op onverwachte momenten. Het zijn uitnodigingen voor de volwassenen om te kijken: wat wil hier gezien worden? Wat vraagt om erkenning?

En dat geldt niet alleen voor families. Ook in organisaties kunnen we gedrag waarnemen dat verwijst naar iets ouds dat nog geen plek heeft gekregen. "Een team kan bijvoorbeeld weerstand bieden aan beslissingen die nochtans eerst door iedereen werden goedgekeurd. Dan kun je je afvragen: waar in het verleden is er iets niet erkend of uitgesproken?" Misschien werd een ontslag nooit benoemd, of een conflict onder het tapijt geveegd. Het systeem zelf blijft herinneren, en het gedrag wordt een signaal dat uitnodigt om te erkennen wat vergeten werd.

Vaak raken mensen in het hier en nu verstrikt in oude dynamieken en ontwikkelen zo bepaalde patronen. "Mijn ouders hebben een kind verloren en daarna werd ik geboren. Terwijl er nooit over gesproken is, heb ik als klein kind al opgepikt: ik moet hier iets mee doen want mijn ouders kunnen het geen plek geven; ik moet voor hen zorgen en ervoor zorgen dat ze geen verdriet meer hebben. Dan ben ik niet meer hun dochter, maar neem ik de plek in van diegene die voor hen gaat zorgen, de plek van hún ouders.”

Die patronen leveren waardevolle kwaliteiten op: overzicht, daadkracht, verantwoordelijkheidszin. "Doordat we als kind moesten overleven, hebben we prachtige eigenschappen ontwikkeld. In ons werk komen die vaak tot bloei. Maar privé vragen ze soms erkenning."

Tegelijk kunnen die kwaliteiten je ook wegleiden van je natuurlijke plek. "Soms kom je op een positie terecht waar je je niet echt thuis voelt, simpelweg omdat het patroon je daar bracht."

Systemisch werk nodigt uit om trauma’s niet enkel als wonden te zien, maar ook als bronnen van kracht. "Heel worden betekent dat je insluit wat je ooit moest afsplitsen, omdat het te veel was, te pijnlijk, of niet welkom." Trauma hoeft niet groots of dramatisch te zijn. Het kan ook een diep verlangen zijn dat nooit vervuld werd. "Een behoefte die geen plek kreeg, kan al genoeg zijn om iets af te splitsen." En vooral: “De heling in jezelf is heel worden. Dat betekent dat je soms de pijn moet durven toelaten.”

Goed, denk je nu misschien, als ik me van die patronen bewust ben, kan ik ze toch gewoon oplossen? “Dat is het vervelende aan systemisch werk”, zegt Bibi. “Zodra je iets kwijt wil, komt het toch weer voor je neus te staan.”

En inderdaad, onze reflex is vaak: oplossen. Als iets pijn doet, als iets wringt, willen we het fixen. Voor onszelf, maar vooral ook voor onze kinderen. Maar zoals Bibi treffend zegt: "Je hebt het al doorgegeven. Het zit in onze genen. Het enige wat je kunt doen, is het erkennen."

Erkenning is krachtiger dan fixen. Zelfs als je niet weet wat er precies gebeurd is, kun je erkennen dát er iets ontbreekt. Het gaat er niet om elk detail te reconstrueren, maar om ruimte te maken voor wat gevoeld wil worden, ook zonder alle feiten. Opstellingen kunnen verhelderen, maar het echte werk zit in het toelaten. In het niet-wegduwen. In het aanwezig blijven bij wat er is. “Het klinkt contradictorisch, maar verandering begint met de wereld te nemen zoals die is”, stelt Bibi. “Je hoeft niet eerst te vechten, je hoeft alleen te aanvaarden.”

Neem nu oorlogssituaties bijvoorbeeld. Als pacifist was Bibi – mede door de oorlogsgeschiedenis van haar ouders – ronduit tegen oorlog. Het kostte haar tijdens de opleidingen bij Bert Hellinger dan ook veel moeite om te aanvaarden dat oorlog er nu eenmaal bij hoort. Ze noemt het verschil tussen aanvaarden en toestemmen: "Toestemmen betekent: ik ga akkoord dat het er is. Niet omdat ik het leuk vind. Maar omdat het er gewoon is."

Die aanvaarding betekent niet dat je passief wordt. Integendeel. Vanuit rust ontstaat helderheid. En van daaruit kan actie volgen die niet meer vanuit strijd komt, maar vanuit aanwezigheid.

Bibi schetst het met een krachtig beeld uit haar tijd als tekenlerares: “Bij een vierkleurendruk begin je met geel, dan blauw en dan rood. En dan heb je zo goed als alle kleuren. Maar… pas als je zwart erbij doet, gaat de zon in de plaatjes schijnen. Het zijn juist die contrasten die we nodig hebben. Zonder donker is er geen licht, zonder oorlog geen vrede. En als je alleen maar gericht bent op het licht en het donkere daarmee uitsluit, is de kans groot dat je in je leven heel veel donkerte tegenkomt.”

Dat wil niet zeggen dat systemisch werk zwaar moet zijn. Integendeel. Zachtheid, humor en mildheid zijn essentieel. En dat is vaak precies waar het om draait. Om het durven glimlachen wanneer je jezelf weer in een oud patroon betrapt. "Ah, ik deed het weer." Geen oordeel. Wel bewustzijn.

Het is dat glimlachende bewustzijn dat ruimte schept. Voor jezelf. Voor je kinderen. Voor je team. Voor het leven zoals het zich aandient.

‘In het hier en nu zijn’ is voor Bibi een belangrijk concept. “Alles gaat zó snel en we krijgen weinig oefening in het werkelijk ‘hier’ zijn. Er komen heel snel heel wat oordelen op af. Onze status wordt bepaald door wat we hebben gedaan, en niet ‘door wie we zijn’, dat leren we niet in deze maatschappij. Doen we dat wel? Dan worden we met het vingertje gewezen, terwijl we ondertussen aan onze kinderen uitleggen dat ze talenten hebben en wat moeten worden. Onze opvoeding zit vol rare contradicties”, lacht ze.

Moet je daarvoor op een berg gaan zitten mediteren? Nee. Bibi herinnert zich hoe haar dochter ooit zei: "De mooiste momenten waren die waarop we gewoon samen op de bank zaten met een kopje thee." Niet de grote uitstapjes. Niet het harde werk. Gewoon zijn.

In een wereld die draait om doen, is het revolutionair om te zijn. Om te voelen waar jij tegen vecht. Wat jij probeert recht te zetten dat niet van jou is. Wat jij nog steeds verlangt van ouders die het niet konden geven.

Je hoeft het verleden niet op te lossen. Maar je kunt het wel erkennen. En in dat erkennen ligt de opening naar jouw plek. Hier. Nu. In dit leven.

🤍 Beluister het volledige gesprek met Bibi Schreuder in 

Schrijf je in voor mijn nieuwsbrief voor meer inzichten rond systemisch werk en bewust leiderschap.

 met me als jij voelt dat je toe bent aan heel worden: in je leven, je werk, je relaties.

Wat systemisch werk écht betekent en wat het je kan brengen Een diepgaand gesprek met Bibi Schreuder over (familie)systemen, trauma, en het innemen van jouw plek

Soms beland je in een situatie waarin alles schuurt. Je voelt dat er iets niet klopt. In wat er gezegd wordt, in de sfeer, in hoe mensen reageren. En toch weet je niet meteen hoe je ermee moet omgaan. Je gedachten razen, je voelt van alles, maar het lukt niet om in die helikopter te stappen, om overzicht te krijgen en rustig te reageren.

Ik heb het zelf opnieuw ervaren. En al was het niet de eerste keer, het raakte me dieper dan verwacht.

Wanneer een veilige ruimte plots onveilig voelt

De situatie speelde zich af in een leertraject waarin al maanden gewerkt werd aan een veilige groep. Kwetsbaarheid werd er aangemoedigd, verbondenheid groeide. Aan het eind van dat traject gaven we elk een presentatie: iets wat ik kende, wat ik kon. Alleen... ik merkte bij mezelf een shift. Ik was veel meer bezig met wat er van mij verwacht werd, dan met wat ik zélf wilde vertellen. Ik vroeg feedback, paste aan, twijfelde, polijste. En hoewel ik me daar bewust van was, had ik het toch laten gebeuren.

Wat ik vergeten was, of liever: onderschat had, was de aanwezigheid van een extern comité. Er was een kans dat ze erbij zouden zijn, maar ik had er geen rekening mee gehouden. Ik stapte die zaal binnen met een open houding, misschien zelfs wat te open. Kwetsbaar. Vertrouwend op het veilige kader dat maandenlang opgebouwd was.

De eerste twee presentaties vóór mij kregen milde, opbouwende feedback. Ik wist dat mijn slides te veel tekst hadden, dat mijn verhaal beter kon qua vorm.  Prima, dat wist ik.

Toen ik aan de beurt was, voelde ik dat mijn verhaal goed zat. Ik bracht het met overtuiging, en ja, ook met een vleugje kwetsbaarheid. Ik gaf aan dat ik op bepaalde stukken nog zoekende was. En precies dat – die oprechte onzekerheid – lijkt achteraf de trigger te zijn geweest.

Na een eerste mooie, opbouwende feedbackreactie, sprong iemand anders in. De toon veranderde. “Dit is niets voor mij.” “Veel te soft.” “Niet krachtig.” De inhoud werd niet enkel afgewezen, het werd gedevalueerd. Niet door wát er gezegd werd, maar door 

 het gezegd werd. Hard. Ongenuanceerd. Veroordelend.

Wat volgde, was een shift in groepsdynamiek. Anderen sloten aan, de initiële veiligheid leek ineens weg. De persoon die het leertraject begeleidde, greep niet in. En daar zat ik: geraakt, gekraakt, verwonderd. Emoties gierden door m’n lijf, mijn hoofd was mistig. Het enige wat ik kon doen, was noteren. Alles. Gewoon, opschrijven wat er kwam.

In het verleden zou ik meteen feedback zijn gaan halen bij anderen. Wat vond jij? Heb ik iets fout gedaan? Was het terecht? Maar deze keer deed ik het anders.

Ik koos ervoor om te voelen. Om echt, volledig, 

 emoties toe te laten. Zonder te analyseren, zonder te fixen. Gewoon zitten met wat er was. Verdriet. Schaamte. Onmacht. Frustratie. Het voelen 

En ik besefte: deze situatie is niet toevallig. Ze liet me opnieuw kijken naar:

Welke rolmodellen ik wil volgen, als onderneemster, als vrouw, als leider.

Ik ben jarenlang omringd geweest door corporate rolmodellen. Nu als ondernemer zoek ik opnieuw, scherper, wie daarbij past. Niet vanuit oordeel, maar vanuit afstemming.

 bij het geven van feedback. En dat terwijl feedback mijn vak is. Ik geef er trainingen in, ik coach teams en leiders erin. En tóch was ik verrast door hoe snel iets veiligs onveilig kon worden, simpelweg door de 

Want feedback is geen ‘mening delen’. Het is geen dump van woorden. Het is geen checklist van 'positief-negatief-positief' afvinken. Feedback is gelaagd. Het vraagt bewustzijn. Intentie. Respect. En misschien wel het belangrijkste: het besef dat 

Wie feedback geeft, draagt mee verantwoordelijkheid voor wat het met de ander doet. Niet door alles in te slikken, wél door het met zorg te brengen. Door je af te vragen: komt dit vanuit mijn trigger? Of vanuit oprechte intentie tot groei?

En omgekeerd: feedback ontvangen is even gelaagd. Wat triggert het in jou? Hoe diep komt het binnen? Waar zit jouw patroon?

Bij mij raakte het iets ouds. Het kwetsbare meisje in mij dat zich niet goed genoeg voelde. Die innerlijke stem die fluistert: zie je wel, je stelt teleur.

Maar in plaats van haar te negeren, keek ik haar aan. We groeiden samen. Want dát is volwassen innerlijk leiderschap: je kwetsbaarheid erkennen én ermee leren omgaan. Niet door ze te verstoppen, maar door ze bewust mee te nemen in je groei.

. En net daarom zó belangrijk. Want in die twijfel kruipt vaak de neiging om antwoorden buiten jezelf te zoeken. In een cursus. Bij een expert. In externe validatie.

Maar de echte antwoorden? Die zitten in jou. En ja, een coach of opleiding kan dat proces versnellen. Maar de weg moet je zelf gaan. Op jouw ritme. In jouw tijd.

Eén van mijn concrete inzichten was ook: zelfs in een setting die ‘veilig’ lijkt, loont het om vooraf bewust te voelen: Waar stel ik me kwetsbaar op? Waar mag ik waakzaam zijn?

Niet om je te sluiten. Niet om een masker op te zetten. Maar wél om je systeem voor te bereiden. Zodat je beter kunt observeren. In de helikopter blijven. Blijven voelen én bijsturen. Dat is geen controle. Dat is bewustzijn.

En ja, als HSP (hoogsensitief persoon) weet ik intussen dat mijn brein op bepaalde momenten overweldigd raakt. Dat ik veel aanvoel, en tegelijk blokkeer als iets onverwacht hard binnenkomt. Ook dat inzicht helpt me nu: door mezelf te begrijpen, kan ik anders verschijnen.

In elke ervaring zit een les, ook als het schuurt

Ik kijk intussen met zachtheid naar wat er gebeurde. Niet omdat het niet pijnlijk was. Wel omdat het me iets bracht. Een dieper vertrouwen op mezelf. Meer helderheid over wie ik ben, wat ik nodig heb, hoe ik wil omgaan met feedback… en met mezelf.

En ja, ik geloof oprecht: zelfs uit pijnlijke situaties groeit iets moois. Misschien niet meteen. Misschien niet evident. Maar áltijd iets dat je mee kunt nemen.

Wil je verder verdiepen in bewust leiderschap?

Schrijf je in voor de Livewire-nieuwsbrief en ontvang om reflecties, inzichten en inspiratie om steviger én zachter in je leiderschap te staan.

Voel je dat je op een kruispunt staat? Of merk je dat het schuurt, maar weet je niet goed wat je volgende stap is?Ik denk graag met je mee. 

Plan hier vrijblijvend een verkennend gesprek

Liever luisteren dan lezen?Beluister podcastaflevering #19: 

Hoe sta je sterk én kwetsbaar in je bewustwordingsproces?

Hoe blijf je staan als het schuurt? Over kwetsbaarheid, kracht en het doorvoelen van feedback

Er zijn van die vragen die je niet zomaar hoort op een maandagmorgen. Vragen die je even doen haperen. Die binnenkomen. Blijven hangen. En misschien wel alles veranderen. Ik heb er vandaag zo eentje voor jou:

Niet op het einde van je carrière. Niet wanneer je LinkedIn-profiel met pensioen gaat. Maar vandaag. Morgen. Wat blijft er van jou hangen wanneer je de kamer uitloopt?

In mijn werk met leiders stel ik deze vraag vaker dan goed voor hen is. Waarom? Omdat het precies die vraag is die het verschil maakt tussen 

. Tussen presteren en verbinden. Tussen een cv en een nalatenschap.

: weten wie je bent, waar je voor staat, en hoe dat zichtbaar wordt in alles wat je doet. Niet later, maar nu.

Van buiten naar binnen: de drie lagen van leiderschap en legacy

De meeste leiders kloppen als startpunt bij me aan met vragen als:

➤ “Hoe krijg ik mijn team naar een hoger niveau?”

➤ “Hoe vergroot ik mijn impact op het executive comité?”

➤ “Hoe krijg ik meer rust in mijn hoofd?”

Goeie vragen. Maar zelden de échte. Echt leiderschap begint wanneer je durft te zakken. Niet in niveau. Wél in diepte.

Laag 1: ZIEN – Word je bewust van je automatische piloot

We leven in een wereld die snelheid beloont. Wie het druk heeft, lijkt belangrijk. Maar onder dat tempo zit vaak iets anders: Twijfel. De angst om stil te vallen. Om te voelen wat er écht toe doet.

Veel leiders hebben geleerd om sterk te zijn. Efficiënt. Onaantastbaar. Maar onder die laag zit iets menselijks: De wens om van betekenis te zijn. Zonder façade. Zonder rol.

En precies daar begint betekenisvol leiderschap. Met durven kijken. Naar wat je doet. En waarom.

Laag 2: Vertragen – Maak ruimte voor echte reflectie

Ik begeleidde ooit een CEO die we voor de gemakkelijkheid even Jan noemen. Op papier had hij alles: status, invloed, een netwerk waar je u tegen zegt. Maar achter gesloten deuren was er iets anders.

Jan was moe. Niet van de workload, maar van het spel. Altijd presteren. Altijd voldoen. Tot ik hem twee vragen stelde:

Waarom zouden mensen jou volgen – écht?

Want dat waren niet de vragen die hij zichzelf normaal stelde. Hij dacht in targets. In deadlines. Maar deze vragen nodigden hem uit om zijn maskers af te leggen.

Het duurde even, maar dan kwam het antwoord. Niet in een PowerPoint, maar in zijn ogen. Zijn ware authenticiteit, zijn kern, werd zichtbaar. Hij wilde impact maken op gezinnen zoals het zijne: met een zoon op het autismespectrum. Hij veranderde van koers. Niet omdat hij faalde, maar omdat hij eindelijk trouw werd aan zichzelf.

LAAG 3. Kiezen – Bouw bewust aan je legacy

Legacy klinkt als iets groots. Maar het is niets meer – en niets minder – dan wat er van jou blijft hangen. Niet in jaarverslagen. Maar in de verhalen die mensen over je vertellen.In wat je losmaakt.In hoe je luistert.In hoe je mensen zich voelen nadat ze met jou gewerkt hebben.

Legacy is de essentie van betekenisvol leiderschap: elke dag opnieuw bewust keuzes maken die resoneren met jouw kern en jouw waarden. Dat vraagt moed. Niet om meer te doen, maar om oprecht te bewegen in de richting van wat klopt. En dus stel ik jou de vraag: 

Welke keuzes maak jij vandaag die bijdragen aan die legacy? 

Leiderschap begint niet in strategie. Het begint in stilte. In de momenten waarop niemand kijkt, en jij toch kiest wie je bent.

Aan de slag: 3 reflectievragen voor betekenisvol leiderschap

Sta even stil. Niet om stil te blijven staan, maar om oprecht te kiezen. Niet alleen als professional, maar als mens.

Waarom zouden mensen jou volgen als je geen titel had?

Welke keuze kun jij vandaag maken die klopt met jouw waarden?

Laat de antwoorden niet alleen uit je hoofd komen. Voel ze.

Wil je deze vragen integreren in je dagelijkse leiderschap? Start klein. Schrijf deze drie vragen op. Hang ze deze week ergens zichtbaar. Stel ze jezelf elke ochtend — of voor een belangrijke meeting. Je hoeft niet álle antwoorden meteen te weten. Maar het stellen van de vraag verandert al iets.

Dus wees niet bang om te vertragen. Om te voelen. Om echt te zijn. Dat is geen luxe. Dat is leiderschap.

Niet later. Nu: hoe bouw jij aan jouw legacy als leider?

Kindspiegeling: Wat het gedrag van je kind jou vertelt over jezelf	

Heb je wel eens het gevoel dat er thuis iets niet helemaal lekker loopt, maar je kunt niet precies aanwijzen wat het is? Je bent niet de enige! Dit is iets waar veel ouders mee worstelen. Soms merk je gewoon dat er iets niet klopt, maar wat? Vaak is het moeilijk om de vinger op de zere plek te leggen, vooral als de signalen subtiel of indirect zijn. Interessant genoeg zijn de spiegels die ons het meest raken vaak degenen die het dichtst bij ons staan: onze kinderen en onze relaties.

Je kind als spiegel van je innerlijke wereld

Kinderen hebben een soort radar voor wat er speelt, niet alleen in de maatschappij, op school of in het gezin, maar vooral bij jou als ouder. Ze pikken feilloos op wat jij misschien probeert weg te duwen of te verbergen, en dat zie je terug in hun gedrag.

Dat betekent niet dat je kind druk is omdat jij een druk leven leidt, maar eerder dat je kind misschien druk is omdat het aanvoelt dat er innerlijke onrust bij jou is. Heb je bijvoorbeeld een kind dat vaak last heeft van buikpijn, maar de dokter kan niets vinden? Dat zou wel eens dieper kunnen zitten. De maag staat symbool voor het gevoel van jezelf niet kunnen zijn. Dat soort fysieke klachten kunnen wijzen op fundamentele spanningen in het gezin of onopgeloste emotionele kwesties.


Wanneer kinderen gedrag vertonen dat je niet kunt verklaren en waar geen enkele oplossing voor lijkt te werken, is dat vaak het moment waarop je je mag realiseren dat er iets anders speelt. Het gedrag van je kind kan een directe weerspiegeling zijn van iets dat je jezelf ontzegt of iets dat je niet wilt zien.

Hoe reageer je op wat je kind je laat zien?

Mannen en vrouwen reageren vaak anders op deze spiegeling. Vrouwen zijn geneigd om sneller hulp in te schakelen of een boek te lezen over opvoeding of persoonlijke ontwikkeling. Mannen daarentegen zullen eerder reageren op de situatie in het moment, zoals boosheid tonen of straffen of naar de dokter gaan, zonder dat dat echt tot verandering leidt. Die reacties zijn vaak gericht op het onderdrukken van symptomen in plaats van het aanpakken van de onderliggende oorzaak.

De truc is om de moed te vinden om echt te luisteren naar wat je kind je probeert te vertellen. En eerlijk? Dat is niet makkelijk, vooral niet als je dit nog nooit eerder hebt gedaan. Het gaat immers over blinde vlekken: aspecten van jezelf die je niet kunt zien zonder hulp. Een kindertolk, iemand die de vertaalslag maakt tussen wat jij vertelt over je kind en wat dit betekent voor jou, kan jou hierbij helpen.

Angst en bevrijding: twee kanten van dezelfde medaille

De gedachte dat het gedrag van je kind jou iets zegt over jezelf, kan best eng zijn. Want eerlijk, wil je dit echt wel zien? Wil je wel geconfronteerd worden met aspecten van jezelf die je liever zou negeren?

Maar er zit ook een enorme bevrijding in. Door serieus naar deze spiegeling te kijken, geef je jezelf en je kind een cadeau. Je neemt de druk van hen af en laat hen zien dat ze niet jouw emoties hoeven te dragen. Je laat hen bovendien zien hoe ze met hun eigen emoties en uitdagingen om kunnen gaan.


Dit is ook hoe je breekt met oude (familie)patronen en echt op je eigen plek gaat staan. Hierdoor ontneem je je kinderen een last die niet van hen zou moeten zijn en geef je hen een krachtig voorbeeld van hoe zij met hun eigen uitdagingen om kunnen gaan.

Een andere soort angst die ook veel speelt, is dat de ouder schrik heeft dat door jou je kind lijdt. Dat schuldgevoel dat er dikwijls mee gepaard gaat, kan erg opspelen.

Maar... Nee, het is niet jou schuld. Jij doet àlles wat je kunt. Ook voor je kind. Het feit dat je deze blog leest, is al een eerste stap. Besef gewoon, dat élke stap dat je zet richting meer en meer bewustzijn over wie jij in je kern bent, een groot geschenk is aan jezelf en je (toekomstige) kinderen.

Hier is een eenvoudige oefening om te beginnen met het begrijpen van wat je kind je laat zien. Neem een situatie, die jou erg raakt in relatie tot je kind, in gedachte.

 Wat raakt jou hier zo erg aan? Waarom wil je dit probleem oplossen? Wat wil je hieruit halen, voor jezelf en voor je kind?

 Wat triggert je kind in jou? En ook, wat bewonder je in hem of haar? Schrijf dat ook eens op.

 Adem rustig in en uit, en scan je lichaam van top tot teen. Waar voel je iets als je nadenkt over wat je hebt opgeschreven? Spanning in je buik? Een brok in je keel? Schrijf het op als je wilt.

Ik besef dat je hiermee nog geen duidelijk antwoord hebt, maar ik ben er zeker van dat je de situatie of het probleem waarmee je worstelt meer gestructureerd hebt hebt kunnen beschrijven. Door het feit dat je het aandacht hebt gegeven en een plek (op papier), zal je ook wat meer rust ervaren. Vanuit deze rust kan jij duidelijk voelen wat en hoe je verder wilt gaan.

Kindspiegeling is best spannend, maar het biedt een unieke kans om jezelf beter te leren kennen en je relatie met je kind te verdiepen. Door echt te luisteren naar wat je kind je probeert te vertellen en de moed te hebben om naar je eigen blinde vlekken te kijken, kun je een gezondere, meer vervullende relatie opbouwen—met jezelf én met je kind.


En als je merkt dat je hierin vastloopt, twijfel dan niet om hulp te zoeken. Uiteindelijk geef je jezelf en je kind een onschatbaar geschenk: de vrijheid om echt jezelf te zijn.

Kindspiegeling: Wat het gedrag van je kind jou vertelt over jezelf

Beslissingen nemen is een integraal onderdeel van ons dagelijks leven, als man, vrouw, moeder, vader, ondernemer, leider … Maar hoe weet je zeker dat de keuzes die je maakt echt jouw eigen keuzes zijn en niet ingegeven door de verwachtingen van anderen? Een complex vraagstuk, gezien de invloeden van ouders, eerdere ervaringen en maatschappelijke druk. In deze blog verkennen we hoe je kunt achterhalen of je echt kiest wat je zelf wilt.


Continu proces: Stilstaan bij je waarden

Om te bepalen of je keuzes echt zijn wat je wilt, is het belangrijk om voortdurend bij jezelf in te checken. Dit betekent dat je regelmatig stilstaat bij je waarden en je afvraagt of je beslissingen hiermee in lijn zijn. Een continu proces van zelfreflectie kan je helpen om bewuster te worden van je eigen behoeften en verlangens.

Je waarden vormen de kern van wie je bent en wat je belangrijk vindt in het leven. Door erbij stil te staan, kun je beter begrijpen waarom je bepaalde keuzes maakt. Hier zijn enkele concrete stappen om je waarden te identificeren en te evalueren:

Schrijf een lijst op van dingen die je belangrijk vindt.

 Denk aan eerlijkheid, vrijheid, creativiteit, familie, gezondheid, etc.

 Er zijn online tools en lijsten beschikbaar die je kunnen helpen om je waarden te identificeren.

Rangschik je waarden op volgorde van belangrijkheid.

 Dit helpt je te zien welke waarden echt centraal staan in je leven.

 Besteed je je tijd en energie aan dingen die in lijn zijn met je topwaarden?

Kijk terug op recente beslissingen die je hebt genomen.

 Hoe sluiten die aan bij je waardenlijst?

Vraag jezelf af of je keuzes gedreven zijn door je waarden of door externe verwachtingen.

 Maak je bijvoorbeeld een carrièrekeuze omdat het past bij je waarde van creativiteit, of omdat je denkt dat het sociaal geaccepteerd is?

 Stel dat je de waarde vrijheid hoog in het vaandel hebt staan. Vraag jezelf af of je huidige job je genoeg vrijheid biedt om je creativiteit en persoonlijke groei te bevorderen.

 Als familie een kernwaarde voor je is, reflecteer dan op de tijd en aandacht die je aan je familie besteedt. Ben je aanwezig en ondersteunend, of wordt je tijd opgeslokt door andere verplichtingen die niet in lijn zijn met deze waarde?

 Plan vaste momenten in je week of maand waarin je even stilstaat bij je waarden en hoe je beslissingen daarmee in lijn zijn.

 Noteer je gedachten en reflecties om je bewustwordingsproces te ondersteunen.

Het regelmatig inchecken bij jezelf en je waarden zorgt ervoor dat je keuzes maakt die echt bij jou passen en je authentieke zelf weerspiegelen.

< Wil je graag dieper in deze waarden oefening duiken? Let me know. Ik heb hiervoor een toffe oefening >

Interne dialoog en de invloed van anderen

Niet alleen je waarden spelen een rol in je keuzeproces, ook je interne dialoog is eentje om mee rekening te houden. Die wordt immers vaak beïnvloed door de stemmen van anderen, zoals ouders, leraren en vrienden. Deze stemmen kunnen zich manifesteren als innerlijke critici of 'what if'-gedachten die ons beslissingsproces compliceren. Het is belangrijk dat je je bewust bent van die stemmetjes en gedachten. Want: ze weerspiegelen niet altijd jouw echte gevoelens en verlangens. Door stil te staan, te vertragen en verstillen en jezelf daarvan bewuste zijn, creëer je ruimte en helderheid om te beslissen wat je echt wilt.

Invloeden van buitenaf herkennen is niet altijd even simpel, omdat ze vaak diep verankerd zitten in ons denken en gedrag. Deze tips kunnen je helpen:

 Let op je automatische reacties op bepaalde situaties. Voel je je schuldig, angstig of verplicht? Die initiële emoties kunnen aanwijzingen zijn dat je wordt beïnvloed door de verwachtingen van anderen.

 Houd een dagboek bij waarin je opschrijft wat je denkt en voelt wanneer je een bepaalde beslissing moet maken. Analyseer achteraf of deze gedachten echt van jou zijn of dat ze ingegeven zijn door iemand anders.

 Bij elke belangrijke beslissing, stel jezelf de vraag waarom je deze keuze maakt. Is het omdat het iets is wat je echt wilt, of omdat je denkt dat anderen dit van je verwachten?

 Denk terug aan je opvoeding en eerdere ervaringen. Welke boodschappen heb je meegekregen van je ouders, leraren of vrienden? Hoe beïnvloeden deze boodschappen je huidige beslissingen?

Wie de Disneyfilm ‘Inside Out’ zag, weet het al: we hebben stemmetjes in ons hoofd. Alleen zijn dat er in werkelijkheid geen acht, maar misschien wel honderd. Ik beeld ze me altijd in als een bus vol met verschillende 'ik-jes' die je hebt ontwikkeld door je leven heen – je gekwetste kant, boze kant, onzekere kant, je innerlijke draak, je onredelijke prinses, noem maar op. Benoem ze en geef ze een naam. Vraag jezelf af: wie zit er op dit moment in de bestuurdersstoel? Ben jij dat, of is het één van deze andere stemmetjes zoals de draak? Door te identificeren wie er in de lead is, kun je bewuster kiezen om vanuit je echte zelf te handelen.

 Probeer de verschillende interne stemmen te herkennen die je beïnvloeden, zoals je innerlijke criticus, de stem van je ouders, of maatschappelijke verwachtingen.

 Luister naar deze stemmen zonder oordeel. Herken dat ze er zijn, maar laat ze niet je beslissingen domineren.

 Dit kan je helpen om meer in het moment te zijn en je bewust te worden van je innerlijke dialoog.


Daadkracht betekent dat je beslissingen kunt nemen en actie kunt ondernemen vanuit een plek van authenticiteit. Het vereist moed om weerstand en angst te overwinnen en te kiezen voor wat je echt wilt, ondanks de verwachtingen van anderen.

Weerstand en angst zijn natuurlijke reacties op verandering en onzekerheid, gevoelens die de kop opsteken wanneer je bepaalde keuzes moet maken. Door er bewust mee om te gaan, kun je ze ombuigen en gebruiken als brandstof voor je eigen groei. Reflecteer op wat je echt wilt en waarom je bepaalde angsten hebt. Dat helpt je om sterker en meer gefocust je eigen pad te volgen.

Het vergt moed om keuzes te maken die niet altijd in lijn zijn met de verwachtingen van anderen. Vertrouw op jezelf en weet dat het oké is om je eigen pad te volgen, zelfs als dit tegen de stroom in lijkt te gaan.

 Zoek mensen op die je steunen in je keuzes en je aanmoedigen om jezelf te zijn.

 Breek je grote doelen op in kleinere, haalbare stappen. Dit maakt het gemakkelijker om vooruitgang te boeken en geeft je een gevoel van voldoening.

 Geef jezelf toestemming om fouten te maken en leer van deze ervaringen. Zelfcompassie kan je helpen om veerkrachtig te blijven in het nastreven van je doelen.

Zodra je weet wat je wil, wordt het ook des te makkelijker om je missie en visie (of die voor je bedrijf) te bepalen. Ik maakte er een podcastaflevering over met contentcoach en uitgever Marthe Van Campenhout.

Wil je op jezelf leren om te verstillen, ontdekken wat je waarden zijn én wat je echt graag doet in het leven? Mail dan even naar 

Ik ben een speciaal pakketje voor jou aan het samenstellen.

Beslis je echt zelf? Zo herken je of je keuzes maakt vanuit jezelf of door verwachtingen van anderen

Ontdek waarom vrouwelijke rolmodellen cruciaal zijn voor persoonlijke groei en het doorbreken van historische patronen.

Wie zijn jouw 2 vrouwelijke rolmodellen naast – hopelijk – jouw moeder?

Ik vraag het je omdat ik het in mijn coachingsessies (en bij mezelf) maar al te vaak zie gebeuren: alsof het een automatisme is richten we onze blikken meteen op mannen wanneer we het over rolmodellen hebben of op clichévoorbeelden van vrouwen, zoals Michelle Obama, Oprah Winfrey of Jeanne D’Arc.

Een gemiste, cruciale kans voor ons vrouwen, dochters, zussen, collega’s. Want we hebben ook die minder stereotiepe rolmodellen nodig om patronen te doorbreken. Om het pad voor onszelf te effenen. Om de dingen anders te doen, op onze manier te doen, in plaats van wat de maatschappij ons heeft aangeleerd. We hebben dat persoonlijke leiderschap van hen nodig om zelf meer bewust te worden en zélf ons persoonlijke leiderschap op te nemen.

Zoals ik al zei: er zijn voorbeelden in overvloed als je weet waar te kijken. Neem de 

 die mid jaren 1800 ontstond: vrouwen kwamen op straat om hun stemrecht én hun rechten tout court op te eisen. In hun pogingen om gehoord te worden, moesten ze soms zelfs zo ver gaan als hongerstakingen of zichzelf vastketenen. We kunnen het ons vandaag bijna niet inbeelden. Het is nochtans dankzij vrouwen zoals Emmeline Pankhurst, Millicent Fawcett en Elizabeth Cady Stanton dat wij vrouwen een echte stem hebben in de samenleving.

, een briljante wiskundige uit de 19e eeuw. Op een bal ontmoette ze Charles Babbage, ook een wiskundige, en samen bouwden ze een machine die moeilijke berekeningen kon oplossen. Ada wilde echter meer: ze stelde zich een machine voor die niet alleen cijfers, maar ook muziek en letters kon verwerken. Ze schreef het eerste computerprogramma in de geschiedenis, lang voor de moderne computer bestond.

Rolmodellen maken je (zelf)bewuster versterken en helpen je om persoonlijke leiderschap op te nemen, waardoor we historische patronen kunnen doorbreken. Ze geven een spiegel voor de conditioneringen die we ons eigen hebben gemaakt en de opvattingen die we hebben geïnternaliseerd. Ze geven daarenboven ook inspiratie over hoe je het anders kunt doen.

Dat betekent dat het belangrijk is dat je die sterke vrouwelijke voorbeelden kent. Hoe ze denken. Wat ze geleerd hebben. Hoe ze met tegenslagen omgingen. En ja, zelfs wat hun tekortkomingen zijn.

Als jouw dochter in de knoop ligt over wie ze wil zijn, naar wie wil je dan dat ze opkijkt?

Als je zus twijfelt om voor die promotie te gaan, waar kan ze dan de inspiratie vinden om er toch voor te gaan?

Als jouw vrouwelijke collega iets innovatiefs wil creëren maar zichzelf niet durft uit te spreken, dan heeft ze voorbeelden nodig van vrouwen die haar voorgingen én in hun opzet slaagden.

Verhalen zoals deze, van gewone vrouwen zoals jij en ik, geven ons vertrouwen, energie en moedigen ons aan om actie te ondernemen.

Weet je niet wie je als rolmodel wil of kan zien? Dan nodig ik je uit om rond te kijken: er zijn zoveel vrouwen om je heen die bij de top van hun field horen, wat die field ook moge zijn. Een moeder, een CEO, een winkeluitbater, … Vrouwen die normen en waarden en een sterk karakter hebben zonder dat ze koud en kil hoeven te zijn om vooruitgang te maken in hun carrière en leven.

Kijk om je heen en laat je inspireren. Maar wie je ook kiest, ga ze niet op een voetstuk plaatsen of blindelings kopiëren. Kijk naar de karaktereigenschappen die jij bewondert en voel in hoe jij ze wil toepassen: wie wil jij zijn en welke acties horen daar dan bij? Hoe wil jij gekend staan als vrouw, als moeder, als vrouwelijke leider?

Rolmodellen hebben is dus vooral een oefening in trouw blijven aan jezelf. Hoe verleidelijk het soms ook is om bepaalde eigenschappen klakkeloos over te nemen of jezelf te gaan vergelijken. Je wilt geen rolletje spelen, want daar kom je niet veel verder mee.

Je wilt je krachten omarmen, je volle potentieel benutten en in verbinding staan met je pure zelf. Om vanuit die connectie de echte gamechanger binnen jouw field te zijn, hoe groot of klein dit ook is. We hoeven niet allemaal de volgende Oprah te worden. Ik ben er zeker van dat jij op die manier ook weer andere vrouwen inspirereert. Leiden vanuit jouw krachtige licht. Lead with Light.

Als je daar klaar voor bent, dan is een Lead with Light-traject misschien wel voor jou.

Het belang van vrouwelijke rolmodellen: katalysator van persoonlijke en maatschappelijke groei

Hoe geef je en ontvang je feedback vanuit zachte kracht?

Kritiek die je in het MT krijgt, je teamlid dat te vaak steken laat vallen, … als leidinggevende heb je vaak feedback te geven of te verwerken. Maar hoe ga je ermee om? Neem je de kritiek persoonlijk op? Loop je op eierschalen terwijl je feedback aan je collega geeft? Schiet je in de verdediging of laat je het over je heen komen?

Het is geen gemakkelijke materie, waarvan ik onlangs zelf nog maar eens besefte hoe snel we als vrouwelijke leidinggevende blijven steken in conflictvermijdend gedrag of onze rol van harmoniebrenger.

Feedback geven en ontvangen is (geen verrassing) een veelvoorkomend thema in mijn begeleiding. Maar dan niet volgens het corporate riedeltje: ‘hier is een script, volg het maar’. Alle ziel en nuance sijpelt daarmee weg.

Ik pleit liever voor een hele bewuste houding met de nodige gelaagdheid: wat heb je ervaren? Wat gebeurt er binnen in jou? Waar komt dat gevoel vandaan en hoe ga je ermee om? Welke boodschap wil jij meegeven? Om dán pas terug te keren naar de fysieke wereld én de dynamiek bij de ander. Ik geef je er enkele handvaten voor mee.

De gelaagdheid van feedback: van binnen naar buiten

Feedback is geen eenzijdig proces maar een gelaagd geheel dat begint bij jezelf en zich uitbreidt naar de ander. Door deze lagen bewust te doorlopen, kun je effectiever en empathischer communiceren.

: Reflecteer op je eigen gevoelens, gedachten en intenties. Begrijp je eigen reactie en wat je wilt bereiken met je feedback.

: Richt je op de ander. Wees empathisch, luister actief en probeer de situatie vanuit hun perspectief te begrijpen.

: Communiceer duidelijk en specifiek. Gebruik constructieve taal en blijf open voor dialoog en feedback van de ander.

Inchecken bij jezelf: de eerste stap naar effectieve feedback

Voordat je feedback geeft of ontvangt, is het essentieel om eerst bij jezelf in te checken. Deze zelfreflectie helpt je om je emoties en gedachten te ordenen, waardoor je effectiever kunt communiceren.

Blog

Wat systemisch werk écht betekent en wat het je kan brengen Een diepgaand gesprek met Bibi Schreuder over (familie)systemen, trauma, en het innemen van jouw plek

Hoe blijf je staan als het schuurt? Over kwetsbaarheid, kracht en het doorvoelen van feedback

Niet later. Nu: hoe bouw jij aan jouw legacy als leider?

Kindspiegeling: Wat het gedrag van je kind jou vertelt over jezelf

Beslis je echt zelf? Zo herken je of je keuzes maakt vanuit jezelf of door verwachtingen van anderen

Het belang van vrouwelijke rolmodellen: katalysator van persoonlijke en maatschappelijke groei

Zo gebruik je feedback als groei-instrument.

Gamen, een vlucht of redding?

Boosheid bij je kind

Power… onontbeerlijk om als vrouw volledig te Zijn…

Leiderschap, toegankelijk voor iedereen…